İşletmeler su tasarrufu hedefi belirlerken ilk olarak neyi netleştirmeli?

Hangi suyu, hangi faaliyet sınırları içinde ve hangi dönem için ölçtüklerini netleştirmeliler.

“Geçen yıl şu kadar su kullandık” ifadesinin arkasında farklı kaynaklar bulunabilir. Şebeke faturası vardır ama kuyu kullanımı ayrı izleniyordur. Bir tesiste kullanılan suyun bir bölümü başka bir işletmeye veriliyordur. Yeni üretim hattı yılın ortasında devreye girmiştir.

Bu ayrıntılar açıklığa kavuşmadan belirlenen azaltım yüzdesinin anlamı zayıflar. Başlangıç verisi, hedefin dayanağıdır. Hatalı veya eksik bir başlangıç, sonraki bütün karşılaştırmaları etkiler.

Çevre yönetimi ve su ayak izi çalışmalarında ölçüm sınırına önem vermemin nedeni budur. Önce rakamın neyi temsil ettiğini bilmemiz gerekir.

Su faturaları bu iş için yeterli olmaz mı?

Faturalar önemli bir başlangıç kaynağıdır. Ancak değerlendirmek istediğiniz soruya göre ek veri gerekebilir.

Fatura dönemleri takvim ayıyla örtüşmeyebilir. Bir fatura yirmi sekiz, diğeri otuz dört günlük kullanımı kapsayabilir. Bu değerleri doğrudan karşılaştırmak yanlış yorumlara yol açabilir.

Ayrıca fatura toplam kullanım hakkında bilgi verir; suyun tesiste nerede kullanıldığını açıklamaz. Proses, temizlik, soğutma, sosyal alanlar ve kaçaklar aynı toplamın içinde olabilir.

Bu nedenle önce mevcut veriyi düzenlemek, sonra önemli tüketim noktalarını belirlemek gerekir. Alt sayaç yatırımını da hangi kararı vermek için ölçüm gerektiğini düşünerek planlamayı öneririm.

Bir saha senaryosu üzerinden anlatabilir misiniz?

Temsili bir gıda işletmesinde aylık toplam su kullanımı artmış olsun. İlk yorum, temizlik ekibinin fazla su kullandığı yönünde yapılabilir.

Oysa aynı ay ürün değişim sayısı artmış ve daha fazla temizlik çevrimi uygulanmış olabilir. Bir soğutma hattında kaçak oluşmuş ya da üretim dışındaki saatlerde açık kalan bir vana bulunabilir.

Sadece toplam rakama bakarak sorumluyu belirlemek, yanlış müdahaleye neden olur.

Bu örnekte üretim miktarı, ürün değişimleri, temizlik çevrimleri ve kullanım saatleri birlikte incelenmelidir. Gıda güvenliği açısından gerekli temizlik koşulları korunarak su kullanımının nerede iyileştirilebileceği değerlendirilmelidir. Tüketimi azaltmak amacıyla temizlik süresini gelişigüzel kısaltmak uygun bir çözüm değildir.

Denetçi neye bakar?

Önce sunulan göstergenin tanımını isterim. Toplam su çekimi mi ölçülüyor, belirli bir prosese verilen su mu, geri kazanılarak tekrar kullanılan su mu? Aynı suyun sistem içinde dolaşması nedeniyle hesapta tekrar sayım oluşuyor mu?

Sonra kayıt zincirine bakarım: Sayaç numarası, okuma tarihi, birim, veriyi kaydeden kişi, eksik dönemler ve yapılan düzeltmeler izlenebilir mi?

Olağan dışı bir değer varsa nasıl ele alındığını incelerim. Örneğin bir ayın verisi eksikse sıfır yazılması toplamı olduğundan düşük gösterir. Tahmin yapılmışsa kullanılan yöntem ve bunun tahmin olduğu açıkça belirtilmelidir.

Tasarruf iddiasında ise müdahale öncesi ve sonrası koşulları karşılaştırırım. Üretim, doluluk, ürün çeşidi veya mevsim etkisi sonucu açıklıyor olabilir. İnceleme, ileri sürülen iddianın kapsamına göre yapılmalıdır.

Bu değerlendirmelerde kullanılacak denetim ölçütü de açık olmalıdır. Her danışmanlık önerisi, her işletme için zorunlu bir standart şartı değildir.

Daha az su kullanmak, su ayak izinin aynı oranda azaldığını gösterir mi?

Bu sonuca doğrudan varamayız. Kullanım miktarı önemli bir veridir; su ayak izi değerlendirmesinde kullanılan yönteme göre suyun kaynağı, yerel koşullar, tüketim ve su kalitesi üzerindeki etkiler gibi unsurlar da önem kazanır.

Bu yüzden “Su kullanımımız yüzde 15 azaldı” ile “Su ayak izimiz yüzde 15 azaldı” farklı iddialardır. Her birinin kendi kapsamı ve hesaplama dayanağı bulunmalıdır.

Aynı dikkat geri kazanım için de gereklidir. Geri kazanılan su miktarı açıklanırken sistemin toplam su dengesi ve gerçekten azaltılan yeni su ihtiyacı anlaşılabilmelidir.

Danışman görüşü olarak ilk ay için nasıl bir çalışma önerirsiniz?

İlk adımda su kaynaklarını ve kullanım noktalarını basit bir akış üzerinde göstermelerini öneririm. Ardından mevcut sayaçları bu akışa yerleştirsinler.

İkinci adımda eldeki veriler kontrol edilsin: Dönemler karşılaştırılabilir mi, birimler aynı mı, eksik kayıt var mı?

Üçüncü adımda önemli bir kullanım noktası seçilsin. Ölçümle desteklenen küçük bir iyileştirme uygulansın ve sonuç takip edilsin. Başlangıç için kapsamı yönetilebilir tutmak, veri disiplinini yerleştirmeyi kolaylaştırır.

Yönetim toplantısına da yalnızca tasarruf yüzdesi götürülmesin. Verinin güvenilirliği, açıklanamayan farklar ve bunları gidermek için gereken kararlar birlikte sunulsun.

İyi bir su verimliliği hedefini nasıl tarif edersiniz?

Başlangıç değeri açıklanabilen, faaliyetle ilişkisi kurulmuş, sorumlusu belirlenmiş ve sonucu doğrulanabilir bir hedef olarak tarif ederim.

Hedefin iddialı görünmesinden önce, işletmenin o hedefe nasıl ulaşacağını ve ulaştığını nasıl göstereceğini bilmesi gerekir.